شیر گلوب ولو یا شیر کروی چیست؟
شیر گلوب ولو که با نام های شیر کروی و شیر بشقابی نیز شناخته میشود، یکی از پرکاربردترین انواع شیرآلات صنعتی است. این شیر با طراحی خاص خود، عمدتاً برای کنترل جریان و تنظیم فشار سیال در سیستمها و صنایع مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. در واقع، مهم ترین کاربرد شیر گلوب ولو، قابلیت تنظیم دقیق میزان عبور سیالات است. طراحی داخلی این شیر به گونهای است که امکان کنترل تدریجی و دقیق جریان را فراهم میکند. به همین دلیل، در سیستمهایی که نیاز به تنظیم دبی سیال وجود دارد، گلوب ولو انتخابی مناسب به شمار می رود.
شیر کنترل دستی | گلوب ولو Manual Globe Valve MGV 40-16
27,830,000 ﷼ – 1,089,000,000 ﷼برای مشاوره با کارشناسان ما و دریافت اطلاعات بیشتر با ما در ارتباط باشید
انواع شیر گلوب ولو کدامند؟
شیر کروی یا شیر گلوب ولو بر اساس طراحی بدنه به انواع مختلفی تقسیم میشود که هر کدام کاربردهای خاص خود را دارند. مهمترین این انواع عبارتند از:
- شیر کروی Z شکل: در این نوع شیر فلکه گلوب ولو، جریان سیال با چرخش 180 درجهای عبور میکند که منجر به افت فشار نسبتاً زیادی میشود.
- شیر کروی Y شکل: طراحی این نوع گلوب ولو به گونهای است که استم و دیسک با زاویه حدود 45 درجه نسبت به نشیمنگاه قرار دارند و افت فشار کمتری نسبت به نوع Z شکل ایجاد میکنند.
- شیر کروی زاویه ای (90 درجه): این نوع شیر بشقابی برای تغییر جهت جریان سیال به میزان 90 درجه در سیستمهای لولهکشی استفاده میشود و میتواند جایگزین استفاده از زانویی و شیر شود.
در انتخاب آنها، عواملی مانند «نوع سیال و فشار» نیز باید در نظر گرفته شود زیرا هر یک از این انواع شیر کروی با توجه به ساختار و ویژگیهای خود، برای کاربردهای متفاوتی مناسب هستند.
آنچه باید درباره شیر گلوب ولو بدانید!
اجزاء تشکیل دهنده شیر گلوب ولو چیست؟
اجزاء شیر گلوب ولو عبارتند از:
- عملگر (محرک/Hand wheel): این بخش وظیفه کنترل باز و بسته شدن شیر را بر عهده دارد و میتواند بهصورت دستی (با چرخ دستی) یا اتوماتیک (با استفاده از سیستمهای الکتریکی، پنوماتیکی یا هیدرولیکی) عمل کند.
- بوش یا آستین یوک (Yoke Sleeve): قطعهای است که از ساقه در برابر سایش و فشار محافظت کرده و به حرکت روان آن در حین عملکرد کمک میکند. این قطعه معمولاً از جنس مقاومی مانند برنز ساخته میشود.
- یوک (Yoke): یک سازه فلزی مستحکم که وظیفه انتقال نیروی عملگر به ساقه را بر عهده دارد. این بخش به بدنه شیر متصل شده و استحکام کافی برای تحمل فشارهای مکانیکی را دارد.
- درپوش (Bonnet): قسمت فوقانی بدنه شیر که بهعنوان یک پوشش محافظ برای اجزای داخلی عمل کرده و دسترسی به آنها را برای تعمیر و نگهداری آسانتر میکند. این بخش معمولاً از همان جنس بدنه ساخته میشود تا سازگاری و مقاومت لازم را داشته باشد.
- ساقه (Stem): یک میله طولی که نیروی عملگر را به دیسک منتقل کرده و باعث حرکت آن برای باز یا بسته شدن جریان میشود. این قطعه معمولاً از فولاد ضدزنگ ساخته میشود تا در برابر خوردگی و سایش مقاوم باشد.
- بدنه (Body): بخش اصلی شیر گلوب ولو استیل که تمامی اجزای داخلی را در خود جای داده و بهعنوان یک محفظه مقاوم در برابر فشار و دمای سیال عمل میکند. جنس بدنه معمولاً از چدن، فولاد یا آلیاژهای مقاوم انتخاب میشود.
- دیسک (Disk): یکی از اجزای کلیدی در عملکرد شیر که با نشستن بر روی حلقه صندلی، جریان سیال را کنترل، مسدود یا تنظیم میکند. شکل و جنس دیسک بسته به نوع شیر و کاربرد آن متغیر است.
- حلقه صندلی (Seat Ring): سطحی آببندی شده که در داخل بدنه قرار گرفته و دیسک روی آن مینشیند تا مسیر عبور سیال را بهطور کامل ببندد. این بخش معمولاً از مواد مقاومی مانند استنلس استیل یا آلیاژهای ضدسایش ساخته می شود.
کاربرد شیر کروی چیست؟
از جمله مهمترین کاربردهای “شیر گلوب ولو” میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- صنایع نفت و گاز و پتروشیمی: برای کنترل جریان در خطوط لوله و فرآیندهای مختلف.
- صنایع شیمیایی و صنایع اسیدی: به دلیل مقاومت در برابر خوردگی برخی از انواع آن.
- صنایع دریایی و سیستمهای آب شور: با استفاده از بدنههای مقاوم به خوردگی آب دریا.
- تاسیسات بخار: در پاسخ به اینکه در تاسیسات بخار، کاربرد گلوب ولو چیست باید گفت که جهت تنظیم جریان بخار در سیستم های گوناگون از انواع شیر گلوب ولو، در این تاسیسات برای کاهش و تنظیم فشار بخار استفاده می شود.
- صنایع غذایی و صنایع دارویی: به دلیل نیاز به کنترل دقیق جریان در فرآیندهای تولید.
- نیروگاهی: برای تنظیم جریان آب، بخار و سایر سیالات مورد استفاده در تولید برق.
- آب و فاضلاب: در شبکههای توزیع آب و سیستمهای تصفیه فاضلاب.
- خطوط انتقال انرژی: برای کنترل جریان مواد مختلف در خطوط لوله.
- پالایشگاه ها و کارخانجات فرآوری: در مراحل مختلف فرآوری مواد.
- سیستم های روغن کاری: جهت تنظیم میزان روغن در تجهیزات صنعتی.
- تاورهای خنک کننده: برای کنترل جریان آب خنککننده.
علاوه بر این موارد، گلوب ولو در کارخانجات فرآوری و سیستم های روغن کاری نیز کاربرد دارد.
مزایای گلوب ولو کدامند؟
مزایای استفاده از شیر کروی یا گلوب ولو (Globe Valve) عبارتند از:
کنترل سیال
قابلیت تنظیم دقیق و تدریجی جریان سیال، از مهمترین مزایای این شیر به شمار میرود.
آب بندی
طراحی مخروطی دیسک و نشیمنگاه، امکان آب بندی کامل و مطمئن را فراهم میکند.
تعمیر و نگهداری آسان (روی خط)
ساختار گلوب ولو به گونه ای است که امکان تعمیر و نگهداری آن بدون نیاز به خارج کردن شیر از خط لوله وجود دارد.
دسترسی به قطعات
به دلیل استفاده گسترده از گلوب ولو در صنایع مختلف، قطعات آن به راحتی در دسترس است.
سرعت واکنش بالا
فاصله کم بین حالت باز و بسته، منجر به سرعت واکنش بالای شیر میشود که در تنظیمات مکرر اهمیت دارد.
نگهداری و روکش مجدد
امکان نگهداری و روکش مجدد نشیمنگاه به سادگی وجود دارد که عمر مفید شیر را افزایش میدهد.
شیر بازرسی
در صورتی که دیسک به ساقه متصل نباشد، میتوان از آن به عنوان یک شیر بازرسی استفاده کرد.
فرق گلوب ولو و گیت ولو چیست؟
در انتخاب شیرآلات صنعتی، آگاهی از ویژگیها و تفاوتهای هر نوع شیر برای بهرهبرداری بهینه از سیستمهای لولهکشی و فرآیندی ضروری است. دو نوع رایج این تجهیزات، شیر کروی (گلوب ولو) و شیر دروازهای (گیت ولو) هستند که هر یک بسته به شرایط عملیاتی، مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند. جدول زیر مقایسه ای بین این دو نوع شیر ارائه می دهد تا انتخاب مناسب تری بر اساس نیازهای صنعتی و عملکردی صورت گیرد:
ویژگی | شیر کروی (گلوب ولو) | شیر دروازه ای (گیت ولو) |
افت فشار | زیاد | کم یا بدون افت فشار |
کاربرد | کنترل جریان و تنظیم فشار | فقط برای قطع و وصل جریان |
هزینه | بیشتر | کمتر |
تعمیرات | دشوارتر | آسانتر |
سرعت باز و بست | تدریجی | سریع |
مشخصات فنی شیرهای بشقابی کدامند؟
مهمترین مشخصات شیر بشقابی یا گلوب ولو شامل موارد زیر است:
- شکل بدنه (کروی): همانطور که از نام آن پیداست، بدنه این شیر معمولاً دارای شکل کروی است، اگرچه در مدل های جدیدتر گلوب ولو ممکن است این شکل تغییر کرده باشد. این طراحی خاص، فضای لازم برای حرکت داخلی اجزاء را فراهم میکند.
- جهت جریان سیال: در طراحی استاندارد شیر کروی، جهت جریان سیال معمولاً به صورت Z شکل است. سیال ابتدا وارد شده، سپس به سمت بالا حرکت کرده و پس از عبور از روی دیسک، به سمت پایین و خارج هدایت میشود. این تغییر جهت جریان، یکی از دلایل اصلی افت فشار در این نوع شیر است.
- افت فشار: به دلیل مسیر پیچیده جریان سیال در داخل شیر کروی و تغییر جهتهای متعدد، این شیر معمولاً در مقایسه با سایر شیرآلات صنعتی، افت فشار بیشتری را ایجاد میکند. این موضوع در انتخاب و کاربرد این شیر باید مد نظر قرار گیرد. با این حال، برخی مدل های شیر کروی Y شکل تلاش میکنند تا این افت فشار را کاهش دهند.
انواع کلاس شیر گلوب ولو کدامند؟
شیر کروی یا گلوب ولو بر اساس میزان تحمل فشار و دما در کلاسهای مختلفی دستهبندی میشود. این کلاس های شیر بشقابی نشاندهنده حداکثر فشاری هستند که شیر میتواند در دمای مشخص تحمل کند. رایجترین انواع کلاس شیر کروی عبارتند از:
- کلاس 150: برای کاربردهای با فشار و دمای نسبتاً پایین مناسب است.
- کلاس 300: قابلیت تحمل فشار و دمای بالاتری نسبت به کلاس 150 دارد.
- کلاس 600: برای سیستمهایی با فشار و دمای متوسط تا بالا استفاده میشود.
- کلاس 900: مناسب برای کاربردهایی با فشار و دمای بالا.
- کلاس 1500: برای سیستمهای با فشار و دمای بسیار بالا طراحی شده است.
- کلاس 2500: بالاترین کلاس فشاری رایج برای گلوب ولوها بوده و در شرایط بسیار سخت عملیاتی به کار میرود.
انواع شیر کروی بر اساس نوع دیسک کدامند؟
گلوب ولو بر اساس طراحی دیسک مورد استفاده در آنها، به سه نوع اصلی تقسیم می شوند:
- توپی (Ball Type): این نوع دیسک در شیرهای کروی برای سیستمهایی با فشار و دمای پایین کاربرد دارد. علاوه بر قطع و وصل جریان، بال ولو قابلیت گرفتن گاز را نیز دارد.
- سوزنی (Needle Type): طراحی شیر کروی سوزنی به گونهای است که میتواند جریان گاز را به شکل بهتری کنترل کند و در نتیجه، خلوص بهتری را ارائه میدهد. این نوع برای تنظیم دقیق جریان مناسب است.
- ترکیبی (Composite Type): در این نوع دیسک از یک رینگ غیر فلزی سخت استفاده شده است که آن را برای کاربردهای شات آف (قطع کامل جریان) بسیار مناسب می سازد. این طراحی به آب بندی بهتر کمک می کند.
انواع برندهای گلوب ولو شامل چه مواردی است؟
- OMB
- MAW
- KSB
- HITACHI
- NEWAY
- PERSTA
- KEYSTONE
- KITZ
- ORION
- میراب
- فاراب منا
- مکانیک آب
- وگ ایران
- هفتم تیر
انواع شیر بشقابی بر اساس اتصال بونت و بدنه کدامند؟
بهترین شیر گلوب ولو بر اساس نحوه اتصال بونت به بدنه نیز دسته بندی می شود که ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارد:
- بونت رزوه ای: این مدل سادهترین و ارزانترین نوع طراحی بونت است و برای فشارهای پایین مناسب میباشد.
- بونت پیچ دار: این نوع اتصال بونت محبوبترین طراحی بوده و در بسیاری از شیرهای کروی استفاده میشود. برای آببندی، به گسکت بین بدنه و بونت نیاز دارد.
- بونت جوشی: در این مدل، بونت به بدنه جوش داده میشود و برای کاربردهایی که نیاز به باز کردن شیر نیست، مناسب است. این نوع نسبت به بونت پیچدار وزن کمتری دارد.
- بونت فشار-محکم: این طراحی برای کاربردهای با فشار و دمای بالا بسیار مناسب است. در این نوع، هرچه فشار داخلی شیر بیشتر شود، نیروی وارده نیز افزایش یافته و آب بندی بهتری صورت می گیرد.
منبع: hardhatengineer